وقتی برای خرید یک انگشتر یا گردنبند طلا به فروشگاه می‌روید، معمولاً اولین چیزی که می‌پرسید قیمت است و دومی وزن. اما عددی که شاید کمتر به آن توجه کنید، و در واقع هر دو عدد قبلی به آن وابسته‌اند، عیار طلاست. دو قطعه هم‌وزن با عیار متفاوت نه ارزش یکسانی دارند، نه دوام یکسان و نه حتی رنگ یکسان.
در این مقاله توضیح می‌دهیم عیار طلا دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد، طلای ۱۸، ۲۱ و ۲۴ عیار چه تفاوتی با هم دارند، عددهایی مثل ۷۵۰ یا ۸۷۵ که روی قطعه حک شده چه معنایی دارند و برای هر کاربرد کدام عیار انتخاب منطقی‌تری است.
عیار طلا یعنی چه؟
طلای خالص فلزی بسیار نرم است. آن‌قدر نرم که یک انگشتر ساخته‌شده از طلای تقریباً صددرصد با چند ماه استفاده روزمره خط می‌افتد، تغییر شکل می‌دهد و نگین‌هایش لق می‌شوند. به همین دلیل زرگرها طلا را با فلزات دیگری مثل مس، نقره و روی ترکیب می‌کنند تا آلیاژی سخت‌تر و ماندگارتر به دست بیاید.
عیار نشان می‌دهد چه سهمی از این آلیاژ طلای خالص است. در سیستم رایج، طلای خالص ۲۴ عیار در نظر گرفته می‌شود. پس طلای ۱۸ عیار یعنی ۱۸ قسمت از ۲۴ قسمت آن طلاست و ۶ قسمت باقی‌مانده فلزات دیگر. به زبان درصد، این همان ۷۵ درصد است.
روش دومی هم برای بیان خلوص وجود دارد که در انگ‌ها و مدارک رسمی بیشتر دیده می‌شود: سیستم هزارم. در این سیستم به‌جای کسری از ۲۴، سهم طلا از هزار قسمت گفته می‌شود. عدد ۷۵۰ یعنی ۷۵۰ قسمت از هزار قسمت آلیاژ طلای خالص است، که دقیقاً همان ۱۸ عیار می‌شود.
جدول تبدیل عیار به هزارم
برای اینکه عددهای رایج بازار را کنار هم ببینید، معادل هزارم مهم‌ترین عیارها این‌هاست:
- طلای ۲۴ عیار: حدود ۹۹۹ هزارم، یعنی تقریباً خالص
- طلای ۲۲ عیار: ۹۱۶ هزارم
- طلای ۲۱ عیار: ۸۷۵ هزارم
- طلای ۱۸ عیار: ۷۵۰ هزارم
- طلای ۱۷ عیار: ۷۰۵ هزارم، که مبنای مظنه در بازار ایران است
- طلای ۱۴ عیار: ۵۸۵ هزارم
عدد ۷۰۵ شاید برایتان آشنا نباشد، ولی اگر اخبار بازار طلا را دنبال کنید حتماً اسم «مظنه» را شنیده‌اید. مظنه قیمت یک مثقال طلای ۷۰۵ است، یعنی حدود ۴.۳۳ گرم طلای ۱۷ عیار، و معامله‌گرهای عمده بر اساس آن قیمت می‌دهند. خریدار جواهرات معمولاً با این عدد سروکار مستقیم ندارد و قیمتی که می‌بیند نرخ هر گرم طلای ۱۸ عیار است.
طلای ۲۴ عیار: خالص، اما نه برای هر کاری
طلای ۲۴ عیار بالاترین درجه خلوصی است که در بازار عرضه می‌شود. رنگش زرد پررنگ و گرم است و چون تقریباً فلز دیگری در آن نیست، در برابر اکسید شدن و تیرگی کاملاً مقاوم است.
مشکلش همان نرمی است. طلای ۲۴ عیار را می‌شود با فشار ناخن خراش داد و قطعه‌های ظریف ساخته‌شده از آن خیلی زود فرم خود را از دست می‌دهند. برای همین کاربرد اصلی‌اش جواهرات روزمره نیست. بیشتر به شکل شمش و سکه‌های سرمایه‌ای خریداری می‌شود، یعنی جایی که قرار نیست روی دست یا گردن کسی ساییده شود و فقط ارزش فلز مهم است.
آیا طلای ۲۴ عیار سرمایه‌گذاری بهتری است؟
اگر هدف فقط حفظ ارزش باشد، خرید طلای خالص‌تر منطقی است، چون تقریباً تمام پولی که می‌دهید بابت خود فلز است. در جواهرات ساخته‌شده بخشی از هزینه صرف اجرت ساخت می‌شود و این بخش هنگام فروش برنمی‌گردد. اما این مقایسه فقط وقتی معنا دارد که قصد استفاده از قطعه را نداشته باشید. کسی که گردنبندی برای پوشیدن می‌خرد، در واقع دو چیز می‌خرد: فلز و طراحی.
طلای ۲۱ عیار: میانه راه
طلای ۲۱ عیار ۸۷۵ هزارم طلای خالص دارد. رنگش از ۱۸ عیار زردتر و پررنگ‌تر است و در بعضی کشورهای منطقه، به‌خصوص حوزه خلیج فارس، عیار رایج بازار جواهرات است.
سختی آن از ۲۴ عیار بیشتر و از ۱۸ عیار کمتر است. برای النگو و دستبندهای ساده که طراحی پیچیده یا نگین‌کاری ظریفی ندارند، انتخاب قابل قبولی به حساب می‌آید، اما برای انگشترهایی با نگین‌های ریز یا طرح‌های باریک و مشبک، استحکام کافی ندارد.
در بازار ایران، طلای ۲۱ عیار کمتر در ویترین فروشگاه‌ها دیده می‌شود. اگر قطعه‌ای با این عیار از سفر خریده‌اید یا به ارث برده‌اید، هنگام فروش یا تعویض باید بدانید که ارزش هر گرم آن از هر گرم طلای ۱۸ عیار بالاتر است، چون طلای خالص بیشتری در خود دارد.
طلای ۱۸ عیار: استاندارد بازار جواهرات ایران
تقریباً تمام زیورآلاتی که در طلافروشی‌های ایران می‌بینید ۱۸ عیار هستند. این انتخاب تصادفی نیست. ۷۵ درصد طلای خالص آن‌قدر زیاد است که قطعه ارزش واقعی داشته باشد و رنگ طلایی‌اش حفظ شود، و ۲۵ درصد فلزات دیگر آن‌قدر سختی ایجاد می‌کند که بشود از آن انگشتر نگین‌دار، زنجیرهای ظریف و طرح‌های دقیق ساخت.
چند ویژگی باعث شده این عیار برای استفاده روزمره مناسب‌ترین گزینه باشد:
- در برابر خط و ضربه‌های معمول مقاومت خوبی دارد
- نگین‌ها در آن محکم‌تر می‌نشینند
- امکان ساخت رنگ‌های مختلف مثل طلای سفید و رزگلد را فراهم می‌کند
- قیمت هر گرمش پایین‌تر از عیارهای بالاتر است، بنابراین با بودجه مشخص می‌توان قطعه بزرگ‌تر یا طراحی مفصل‌تری خرید
نرخ روزانه‌ای که در سایت‌ها و تابلوی طلافروشی‌ها اعلام می‌شود، مثل نرخی که بالای صفحه‌های فامورا گلد نمایش داده می‌شود، معمولاً قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار است. اگر می‌خواهید بدانید این نرخ چطور با اجرت و مالیات جمع می‌شود و به قیمت نهایی می‌رسد، مقاله «قیمت طلا چگونه محاسبه می‌شود؟» در همین وبلاگ را بخوانید.
رنگ طلا به عیار و آلیاژ بستگی دارد
یکی از نکته‌هایی که خیلی از خریدارها نمی‌دانند این است که طلای سفید و رزگلد عیار جداگانه‌ای نیستند. هر دو می‌توانند دقیقاً ۱۸ عیار باشند و فقط ترکیب آن ۲۵ درصد فلز دیگر است که رنگ را تغییر می‌دهد.
طلای زرد
ترکیب متعادلی از نقره و مس به طلا اضافه می‌شود تا رنگ طلایی کلاسیک حفظ شود. هرچه عیار بالاتر برود، رنگ زردتر و گرم‌تر می‌شود.
رزگلد یا طلای صورتی
سهم مس در آلیاژ بیشتر است و همین به قطعه ته‌رنگ صورتی می‌دهد. مس فلز سختی است، بنابراین رزگلد معمولاً کمی مقاوم‌تر از طلای زرد هم‌عیار است.
طلای سفید
طلا با فلزات سفید‌رنگی مثل پالادیوم یا نیکل ترکیب می‌شود. رنگ این آلیاژ به‌تنهایی کاملاً سفید نیست و ته‌رنگ کمی کرم یا خاکستری دارد، به همین دلیل بیشتر قطعه‌های طلای سفید را با لایه نازکی از رودیوم آبکاری می‌کنند تا براق و سفید دیده شوند. این لایه با گذشت زمان و استفاده مداوم نازک می‌شود و ممکن است لازم باشد قطعه دوباره آبکاری شود. این موضوع هیچ ربطی به عیار ندارد و طلای زیر آن همچنان ۱۸ عیار است.
چطور عیار یک قطعه طلا را بفهمیم؟
ظاهر طلا به‌تنهایی عیار را نشان نمی‌دهد. تفاوت رنگ ۱۸ و ۲۱ عیار برای چشم غیرحرفه‌ای به‌سختی قابل تشخیص است و آلیاژهای رنگی تشخیص را سخت‌تر هم می‌کنند. چند راه مطمئن‌تر وجود دارد.
انگ روی قطعه
بیشتر جواهرات استاندارد یک مهر کوچک دارند که معمولاً داخل حلقه انگشتر، کنار قفل زنجیر یا پشت آویز حک شده است. عدد ۷۵۰ روی این مهر یعنی طلای ۱۸ عیار. ممکن است عدد به شکل «18K» یا «18KT» هم نوشته شده باشد. انگ نشانه خوبی است، اما به‌تنهایی سند قطعی نیست، چون روی قطعه‌های تقلبی هم می‌توان عدد حک کرد.
فاکتور معتبر
فاکتور فروشگاه معتبر باید وزن، عیار، نرخ روز، اجرت و مالیات را جداگانه ذکر کند. فاکتوری که فقط یک مبلغ کلی دارد، برای ادعاهای بعدی و حتی برای فروش دوباره قطعه ارزش چندانی ندارد.
آزمایشگاه تعیین عیار
دقیق‌ترین راه، سنجش در آزمایشگاه‌های تخصصی طلاست که با دستگاه‌های مخصوص، بدون آسیب زدن به قطعه، درصد دقیق فلزات را اندازه می‌گیرند. اگر قطعه‌ای دست دوم خریده‌اید یا درباره اصالت آن تردید دارید، این هزینه کوچک ارزشش را دارد.
روش‌های خانگی را جدی نگیرید
آزمایش با آهن‌ربا، سرکه یا گاز گرفتن در فضای مجازی زیاد توصیه می‌شود، اما هیچ‌کدام عیار را نشان نمی‌دهند. طلا خاصیت مغناطیسی ندارد و اگر قطعه‌ای جذب آهن‌ربا شود احتمالاً مشکلی دارد، ولی جذب نشدن آن هیچ تضمینی برای طلا بودن یا عیار مشخص نیست، چون بسیاری از فلزات ارزان‌قیمت هم به آهن‌ربا واکنش نشان نمی‌دهند.
عیار چه تأثیری روی قیمت دارد؟
ارزش فلز در هر قطعه متناسب با مقدار طلای خالص آن است. به همین دلیل یک گرم طلای ۲۱ عیار حدود ۱۷ درصد گران‌تر از یک گرم طلای ۱۸ عیار است، چون نسبت ۸۷۵ به ۷۵۰ همین مقدار اختلاف را نشان می‌دهد.
با این حال، قیمت نهایی جواهرات فقط به عیار بستگی ندارد. اجرت ساخت، که برای طرح‌های پیچیده بالاتر است، و مالیات هم به آن اضافه می‌شوند. ممکن است یک انگشتر ۱۸ عیار با طراحی ظریف و دست‌ساز از یک النگوی ساده ۲۱ عیار با همان وزن گران‌تر تمام شود.
هنگام فروش یا تعویض طلا هم عیار نقش اصلی را دارد. خریدار طلای کهنه بر اساس وزن و عیار قیمت می‌دهد و معمولاً اجرتی را که هنگام خرید پرداخته‌اید در نظر نمی‌گیرد.
کدام عیار را انتخاب کنیم؟
جواب به کاری بستگی دارد که از طلا انتظار دارید:
- برای انگشتر، گردنبند، گوشواره و دستبند روزمره، طلای ۱۸ عیار بهترین تعادل را بین ارزش، دوام و زیبایی دارد
- برای انگشتر نامزدی و حلقه‌هایی که نگین دارند و قرار است سال‌ها هر روز در دست باشند، ۱۸ عیار انتخاب مطمئن‌تری است
- برای النگوی ساده و قطعه‌هایی که بیشتر جنبه پس‌انداز دارند، عیار بالاتر گزینه‌ای قابل بررسی است، به شرط اینکه در بازار محلی راحت خرید و فروش شود
- برای سرمایه‌گذاری خالص بدون قصد استفاده، شمش و سکه منطقی‌ترند، چون سهم اجرت در قیمتشان کمتر است
نکته‌هایی که پیش از خرید باید بررسی کنید
پیش از نهایی کردن خرید، این موارد را از فروشنده بپرسید یا در صفحه محصول بررسی کنید:
- عیار قطعه دقیقاً چند است و آیا روی آن انگ خورده است
- وزن دقیق قطعه با ترازوی دیجیتال چقدر است
- اجرت ساخت به درصد یا مبلغ چقدر محاسبه شده
- اگر قطعه نگین دارد، وزن نگین جداگانه ذکر شده یا در وزن طلا حساب شده است
- در صورت طلای سفید، آیا آبکاری رودیوم دارد و بعداً امکان آبکاری دوباره هست
جمع‌بندی
عیار ساده‌ترین و در عین حال مهم‌ترین مشخصه هر قطعه طلاست. طلای ۲۴ عیار خالص‌ترین است اما برای جواهرات روزمره بیش از حد نرم است. طلای ۲۱ عیار رنگ پررنگ‌تر و ارزش فلزی بیشتری دارد، ولی برای طرح‌های ظریف استحکام کافی ندارد. طلای ۱۸ عیار، با انگ ۷۵۰، استاندارد بازار جواهرات ایران است و برای استفاده روزانه متعادل‌ترین انتخاب به شمار می‌رود.
وقتی بدانید عددهای روی انگ و فاکتور چه معنایی دارند، می‌توانید قیمت‌ها را درست مقایسه کنید، از خرید قطعه‌ای با عیار نامشخص دوری کنید و طلایی بخرید که هم امروز زیباست و هم سال‌ها بعد ارزش خود را حفظ می‌کند.
